Hambalyo Danjirayaasha Cusub

Hambalyo diirran ayaan u gudbinayaa dhammaan Danjirayaasha Soomaaliya ee maanta uu magacaabay Golaha Wasiirradu. Waxaan u wada rajeynayaa in ay ku guuleystaan xilalkooda, korna ay u qaadaan danaha Soomaaliya.

Waxaan si gaar ah ugu hambalyeynayaa Cabdiraxman Shiikh Ciise oo ka mid ahaa saraakiisha sare ee militeriga Soomaaliya muddo dheer lana soo shaqeeyay intooda badan Taliyayaasha militeriga Soomaaliya kuwa ugu magaca weyn. Xilal sare oo qaarkood xasaasi yahay ayuu ka soo qabtay ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo Wasaaradda Gaashanaadhigga labadaba.

Waxaan maqlay in uu ka mid yahay saraakiisha ku dhaawacmay difaaca dalka hooyo sannadkii 1977. Xabbaddii isu martay isaga iyo Taliye ay gaari wada saarnaayeen waxay dishay Taliyihii, Gaashaanle Sare, Daahir Khaliif Xaashi, Allow u naxariiso. 

Cabdiraxmaan Shiikh Ciise oo hadda ah La Taliyaha Difaaca ee Madaxweynaha Soomaaliya wuxuu Madaxweynaha kala qeyb galay shirar badan oo caalami ah iyo wadaxaajood uu la galay Madaxweye ama hoggaamiye dal kale. 

Taliye Daahir Khaliif Xaashi AUN

Wuxuu ii sheegay Cabdiraxmaan in uu 12-kii Oktoobar 1954 ka mid ahaa arday laga soo ururiyay Dugsiyada Muqdisho si ay uga heesaan munaasabaddii calanka Soomaaliya lagu soo bandhigay markii ugu horreysay ifka.

Waa uu muteystay, ayaan qabaa, in hadda uu Calanka Soomaaliyeed ka babban doono Xafiiskiisa, Gurigiisa iyo gaariga uu ku shaqo tago gafuurkiisa. 

Cabdiraxmaan waxaa uu wax ku bartay dalka gudihiisa iyo akademiya militeri iyo Jaamacado ku yaalla dibadda - Bari iyo Galbeedba.

Dhakhtar Sare, Dr. Cabdullaahi Fidow oo ka shaqeeyay Kuwait iyo UK oo ay iskuulka wada dhigteen wuxuu ii sheegay in Cabdiraxmaan Shiikh Ciise uu mar kastaba ahaa waxa loo yaqaan A student ama arday waxbarashada ku wanaagsan oo aalaaba ugu dhibcaha badan imtixaanka.

Cabdiraxman aabbihii waxaa uu ka mid ahaa Madaxdii SYL.

F. G. Col. Daahir Khaliif AUN, walaalkiis Cabdirashiid Khaliif Xaashi oo hadda ah Agaasimaha Heritage ayaan ka helay sawirka iyo Taliyihii Hore ee Booliiska, General Saacid oo uu adeerkiis ahaa oo isaga aan ka hubsaday mucaluumaadka dhacdadii 1977 qaarkood. Labadaba waan u mahadcelinayaa.  

Oraahda Voltaire

Maanta baraheyga saxaafadda bulshada qaarkood waxaan ku soo bandhigay oraah uu leeyahay Voltaire oo ah qoraa, taariikhyahan iyo filasoof Faransiis ah oo noolaa 1694 - 1778.

Dad badan ayaa aragtidaas ka dhiibtay ra'yigooda. Qaar kalena waxay i weydiisteen in aan u jilciyo.

Voltaire wuxuu yiri: Dhakhaatiirtu waa dad qora daawooyin ay wax yar ka yaqaannaan, si ay uga bogsiiyaan cudurro ay wax ka sii yar ka yaqaannaan, oo haya aadanaha oo aanay waxba ka aqoon. 

Halkan waxaan isku dayayaa in aan xilligaas u soo dhoweeyo midka aan hadda joogno. Waxaan rabaa in aan isku dayo in aragtida Voltaire aan ku jimeeyo Soomaaliyada maanta.

Dhakhaatiirta dawada aanay wax badan ka aqoon qoraya ku beddel Dowladaha Soomaaliya gargaara. 

Dawadana ku beddel hannaanka siyaasadeed, ajendayaasha iyo jadwalka ay u dejiyeen.

Aadanahana la daweynayo iyada oo aan waxba laga aqoonna ku beddel Soomaaliya.

Maxaa kuu soo baxay? Ma kula tahay in ay is keenayaan oraahda Voltaire iyo marxaladda aan hadda mareyno?

Shabaab waa Halis hadda taagan

Bishii Juun ee 2015 ayay ahayd markii Madaxweynaha Uganda uu sheegay in Shabaab la jebiyay. Marar kale oo badan waxaan Madax Soomaaliyeed, AMISOM iyo Madax kale aan ka maqalnay Shabaab waa laga adkaaday iyo waa naf la caari.

Markaa ka dibna waxaa dhacay weerarro ay dad rayid ahi ay ku naf waayaan, qaar kale ay ku dhaawacmeen kuwa kalena ay sas ka qaadeen.  Weerarradaas mararka qaar ciidan Soomaaliyeed ama midka AMISOM ayayay waxyeello weyni ka soo gaartaa.

Shabaab uma dhammaan. Naf la caarina ma ahan. Waa ciidan habeen iyo maalin ku howlan qabanqaabada ama fulinta weerar qarxin, is qarxin ama nooc kale ah oo ciidammada amniga iyo shacabku ay isku mar ka warhelaan.

Qaraxyadoodu intii hore wey ka culus yihiin degaannada ay weerarka ku yihiinna waxaa u dambeeyay Garacad iyo degaanno ka tirsan Nugaal.

Khatar xalkeedu wuxuu ka billowdaa in horta la qirto oo laga run sheego.

Niyaddu waxay jeceshahay in afka uun laga sheego laguma helo. Shabaab si looga nabad galo xeel iyo xoog mid ay noqotaba waa in aqoonteeda, kartideeda, abaabulkeeda, ficilkeeda iyo u-wadajirkeeda lala yimaado.

Kaalintaada Samatabixinta Soomaaliya

Haddii adiga oo kara aad gacmaha ka laabato Soomaaliya. 

Haddii aad la bakhiisho jeebkaaga. 

Haddii aad goosato in aan wakhti kaa gelin. 

Haddii aad ka baaqsato in aad talo ku darsato. 

Haddii aad ka gaabsato in aad murashax taageerto. 

Haddii aad doorbiddo in aadan dalka taladiisa waxba ku darsan. 

Ogow waxaad si bareer ah u goosatay in ciddii rabtaa ay dalka sida ay doonto ka yeesho.

Haddii aad intaa go'aansatay, sidaa ku qanac oo cidna ha ku eedin wixii laguu soo gooyo iyo sidii dalka laga yeelo.

Haddii kale, ka qeyb galkaaga samata bixinta Soomaaliya waa muhiim ee si uun gacan uga geyso. Dalkaaga iyo dadkaagu waa ay kuu baahan yihiin ee cidna ha ku halleyn. Si deggan u fiirso oo tallaabada kula gudboon qaad.

Ku-Simayaasha ku-Simayaashooda

Qormadani waxay ahayd 27 Febraaryo 2016

Madaxweynuhu wuxuu dalka uga maqan yahay safar shaqo. Guddoomiyaha Baarlamaanka oo dastuurku sida uu qabo ku sime u noqon lahaa isaguna dalka shaqo ayuu uga maqan yahay.

Ra’iisal Wasaaruhu safar shaqo ayuu isaguna ku maqan yahay. Sidoo kale ku xigeenkiisa oo xilka ku simi lahaa isna shaqo ayuu ku maqan yahay. Wasiirka Garsoorka oo Ku Sime Ra’iisal Wasaare ahaa isaguna shaqo ayuu dibadda ugu baxay.

Labada xil ee xag maamul dalka u sarreeya waxaa haya Ku Simeyaal ku sii Simayaashood, Xilkii Golaha Sharci-dejintana waxaa haya Ku Sime.

Wasiirro badan oo kale ayaa iyaguna dibadda ku maqan iyo Madax kale oo qaar Difaaca ahi ay ka mid yihiin.

Shaqada dalka dibaddiisa laga qabtaa waa muhiim, sidoo kale iyo ka badan tan guduhu. Laga wanaagsan in Madaxda waaweyn oo dhami ay dalka isku mar ka wada maqnaadaan.

Digaagga iyo Ukunta

Ma ogtahay digaagga lagu cuno makhaayadaha waaweyn ee Muqdisho iyo Hargeysa in laga keeno Brazil asaga oo xargagay?

Mase ogtahay in ukunta lagu cuno Hargeysa laga keeni jiray Yemen?

Markii Yemen dagaal ka dhacay Hargeysa waxay billowday in ay digaag dhaqato si ukun loo helo. Laakiin weli digaagga la cuno waxaa laga keenaa Brazil isaga oo soo maray Dubai.

Fursad weyn ayaa halkaa ka bannaan. Yaa digaag dhaqan yaqaan?

29-ka km ee u dhexeeya Muqdisho iyo Afgooye waxaa 1991 ka hor ku yaallay dhowr beerood oo waaweyn oo digaagga lagu xannaaneeyo oo qaarna ay Dowladdu lahayd kuwa kalena ganacsato.

Sawirka hore: Xannaano digaag oo ku taal, Santa Catarina, Brazil.

Amnigu Qori ka Qara Weyn

Waddo Hargeysa laga dhisayo

Waa habeen. Waa Hargeysa. Waa bilihii ugu dambeeyay sannadka 1990. Annaga oo dhowr ah oo howl samafal u soconna ayaan wadannaa gaari 4x4. 

Mugdiga iyo burburka waddada waxaa uga sii daray roob da'ay oo xareeddiisu ay dhulka jiifto. Godadka laamiga ka dhex qodan xareedda ayaa buuxisay oo la sintay waddada inteeda kale. 

Rasaas goos goos ah ayaa dhaceysa. Waxaa dawanka rasaasta sii xoojiyay oo jabaq daba dhigaya rayska iyo hawada cufan ee roobka iyo qabowgu ay sababeen. Amni darradu waa mid baahsan. Cabsida lagama sheekeyn karo. Wax kasta oo loo dhinto ayaad filan kartaa mar kasta. 

Guri ku yaalla meel ka dambeysa meesha ay hadda Madaxtooyada Somaliland tahay ayaan ka soo baxnay. Meel aan sidaa uga fogeyn ayaan u soconnaa arrin habeennimadaas nagu kalliftay darteed.

Waddada aan ku soconnaa waa mid jajaban. Marmar ayaad saqafka ama meel kale oo aadan dooneyn madaxa ama garabka ku dhufaneysaa. 

Anigu waxaan ka welwelsan ahay in meesha aan u soconno aan nabad ku tegi doonno, maaddaama aan wadanno gaariga keliya ee waddada saaran inta isheennu qaban kartay inta aan soconnay.

Nin u dhashay dal Yurub ah oo i garab fadhiya ayaa intaa su'aalo i weydiinaya aan u qaatay in uu cabsida isku moogeeysiinayo. Laakiin anigu sheeko diyaar uma ahi. Jawaabaha qaar aan siinayo waa kuwo u dhigma in aan leeyahay saaxiib hadalka iga daa. 

Markii dambe ayuu i weydiiyay su'aal iga yaabisay - Maxaad waddooyinka isaga dhisi weydeen?

Su'aashani ma ahan mid aan filayay. Waan garan waayay wax aan ka iraa iyo meel aan jawaabta uga billaabo. 

Si aan isu dhaafiyo ayaan ku iri rasaasta korkeenna ka dhacaysa sow ma maqashid? Xilli dagaal ayaa lagu jiraa ee xilli dhismo ma ahan.

Wuxuu igu yiri waddooyin xumada lagu rafaadayo ayaa ka mid ah waxa idiinkugu wacan dib u dhaca iyo weliba xanaaqa iyo colaadda. Waxaas oo dhan ayaana dagaalka uga sii daraya.

Maanta waa 2016

Ma aqaan sababta laakiin mar kasta hadalkii ninkaas, oo habeenkaas macna darrada iigu muuqday, wuu igu soo maaxdaa. Ma ahan in aan ka hadlayo waddada oo keliya, laakiin amnisugid waa mid aad uga ballaaran dagaal. Askariga iyo qorigiisu aad ayay muhiim ugu yihiin amniga. Laakiin keligood howsha kuma filna.

Gaar ahaan marka laga hadlayo arrimaha Soomaaliya oo inta badan cakirnaa tan iyo berigaas. Kuwaas oo muwaaddin Soomaali ah ka sokow, ay inta badan shaqadeydu ahayd wargoobkooda, la socodkooda, baaritaankooda, falanqeyntooda iyo odorskooda.

Dalkeenna mowduucii aad ka hadal maagto in uu waxqabad u baahan yahay ha ahaado fursad u abuurista shaqo ee dhallinyarada, xaqdhowrka xuquuqda aadanaha oo maxaabbiistu ay ku jirto, kobcinta dhaqaalaha, xeer u dejinta saxaafadda, ganacsiga iyo waxbarashada, horumarinta fanka, dhaqanka iyo Sportiga iyo dhismaha waddooyinka waxaad arkeysaa dad waxaas u arka faakiheysi iyo qof kibray hadalkiis. 

Waxay soo hadal qaadayaan arrimo kale oo wax ka qabasho deg deg ah u baahan sida amniga, tahriibka, qaxootiga, barakaca iyo arrimo kale oo xasaasi ah.

Waxaa naga maqan in aan dadka oo dhami isku hal dhinac culeyska saari doonin isla markaana aanuu isku xirfad iyo aqoon ahayn, wakhtiguna aanuu na sugeyn. Markaa ay habboon tahay in howluhu ay isku dhinac socdaan.

Aragtideyda, tayaynta iyo baahinta waxbarashada, shaqaaleynta dhallinyarada, adeegga caafimaadka, dhowridda xuquuqda aadanaha, sarreynta sharciga, kobcinta dhaqaalaha, tababbarka suxufiyiinta, la xisaabtanka siyaasiyiinta iyo ganacsatada, xakameynta laaluushka iyo musuqmaasuqa, horumarinta fanka iyo Sportiga intuba waxaa ay qeyb ka yihiin sugidda amniga iyo ilaalinta nabadgelyada iyo xasilloonida wakhtiga dheer.

Arrinta ay tahay in degdeg wax looga qabto sida is hortaagidda weerar argaggixiso iyo gurmadka abaauruhu ma ahan in ay sabab u noqdaan in la baajiyo ama ay dib u dhacaan wax ka qabashada arrimaha kale ee muhiimka ah ee wax ka qabadka u baahan ase aan deg deg ahayn.

Waa in ay suurta gashaa in kuwa gurmadka deg degga ah inta ay dad ka shaqeynayaan in dad kalena ay ku howlan yihiin kuwa aan deg degga ahayn laakiin muhiimka ah.