Aqoon Isweydaarsi Dhallinyaro

Kaalinta Da'yarta

Inqaasta Yusuf-Garaad

Waxaan ka mid ahay qaban qaabiyayaasha aqoon is weydaarsi aan Axadda ku qaban doonno Muqdisho. 

Waxaan ku eegi doonnaa xaaladda ay dhallinyarada maantu ku sugan tahay, caqabadaha hor yaalla, fursadaha ay heli karaan iyo kaalinta kaga aaddan xasilinta iyo dib u dhiska dalka Soomaaliya.

Inta badan ra’yi iyo doodo ayay dhexdooda is weydaarsan doonaan dhallinyarada ka qeyb geleysa oo u badan aqoonhananno dalka gudihiisa ama dibaddiisa ama labadaba wax ku bartay.

Madax Xukuumadda Federaalka ah ayaa iyaguna soo gudbin doona qodobbo ay ka mid yihiin siyaasadda dowladda ee ku wajahan dhallinyarada isla markaana la munaaqishoon doona ka qeyb galayaasha.

Shirkan oo socon doona dhowr maalmood, qodobbada Axadda looga hadli doono waxaa ka mid ah, xaaladda ay dhallinyaradu maanta ku sugan tahay.

Intiinna aan fursad u helin in aad goobta uga qeyb gashaan, waxaa idiin furan in aad ra’yigiinna ku soo gudbisaan saxaafadda bulshada, gaar ahaan bloggan iyo barteyda Facebook.

Waxaan ku dadaali doonnaa in aan araa’diinna iyo talooyinkiinna aan ku darno doodaha dhex maraya aqoonyahannada da’da yare ee ka qeyb galaya aqoon is weydaarsiga.

Dood

Ma isku filan nahay?

Inqaasta Yusuf-Garaad

Waxaa la i weydiistay in aan ka qeyb galo barnaamij dood ah. Waxaa la is weydiinayaa ayaa la igu yiri su’aasha ah:

Soomaalidu ma isku tashan kartaa? Oo inta ay iyadu dhexdeeda ka heshiiso wax ma wada qabsan kartaa?

Aniga waxay ila tahay in jawaabtu ay tahay Haa, inkasta oo ay tahay mid adag.

Waxaan weliba u qabaa in haddii Soomaalida laga waayo in ay iyadu is afgarad gaarto, in aanay jirin cid is-af-garadsiin karta.

Maxay adiga kula tahay? Maxaan kaa geeyaa goobta?

Aad baan kaaga sii mahadcelinayaa talada aad igu biirin doonto.

Mahadsanid.

General Saacid

Booliiska waa la Raalli Geliyay

Inqaasta Yusuf-Garaad

Maanta markii aan Muqdisho ka soo degay, Garoonka Aden-Cadde aad ayuu u mashquulsanaa. Dhowr dayaaradood ayaa isku soo gaaray. Mid inyar iga horreysay waxaa ku yimid Madaxweynaha. Mid uu Ra'iisal Wasaaruhu la socdana waa la sugayay.

Sida aad qiyaasi karto Madax iyo saraakiil ammaanka ah oo fara badan ayaa gegida dayaaradaha cammiray.

Madaxdii aan goobta isku salaannay waxaa ka mid ahaa, Taliyaha Booliiska Generaal Saacid, oo maalintii aan Muqdisho ka dhoofayay aan ogaa isaga oo ka xanaaqay oo ka haray dayaarad u qaadi lahayd Garowe.

Waxay isaga iyo saraakiishii maalintaa la socotay ay dayaaradda uga hareen diidmo ay ka dudeen in ay askar shisheeye iyaga baarto inta aanay dayaaradda raacin.

Waxaan ogaa isaga oo sugaya dayaarad ay saraakiishu markaa dalbadeen.

Maanta waxaan weydiiyay arrintii in daba gal lagu sameeyay oo wax ka soo kordheen iyo in kale.

Wuxuu ii sheegay in arrintaa ay ku dhammaatay raalli gelin qoraal ah oo ay bixisay hey'addii ay khuseysay.

Waxay ila noqotay in aan akhritayaasha la wadaago warka Raalli gelinta ah, maaddaama aad looga xanaaqay loogana faallooday is afgaran waagu markii uu taagnaa sida hoos ka muuqata.

Post by Yusuf Garaad.

Dhallinyarada sida ha loo dhaamo.

Ayax teg, Eelna reeb

Inqaatsa Yusuf-Garaad

Allaha u naxariisto wiilka Sawirka ka muuqda. Xasan Aden Kerow ayaa maanta lagu aasay Baydhabo. Bal is weydii muxuu galabsaday oo naftiisa ku waayay?

Wuxuu tusaale u yahay barbaarta Soomaaliyeed ee qaar ay dileyso xabbad Soomaaliyeed qaarna xabbad shisheeye. Qaar ay goobaha dagaallada iyaga oo dhinacyo kala duwan ka soo jeeda ay iyagu is dilayaan. Qaar kale lagu hayo xabsiyo Soomaaliyeed ama xabsiyo shisheeye iyaga oo ku eedeysan xag jirnimo ama argaggixiso.

Qaarka waxaa u adkeysan waayay ee dibadda u qaxay xaalku uma sahlana. Waxaa sugaya tahriib badda ama lama degaanka ka sokeeda lagu dhimanayo ama lagu siganayo.

Kuwo dalalka deriska jooga oo qaar badan ay yihiin sharci la’aan waxaa ay ku nool yihiin cabsi iyo caga jugleyn. Maanta oo u dambeysay Dowladda Kenya waxay dadweynaheeda ka codsatay qof sharci aan haysan hadday arkaan in ay soo sheegaan.

Bal qiyaas marka aad tahay dhowr iyo toban jir ama dhowr iyo labaatan jir aan sharci lahayn, dalka aad ku nooshay dadkiisa oo dhamina ay amar ku qabaan in ku soo sheeegaan?

Kuwa gudaha ku haray, in badan oo ka mid ah ma haystaan waxbarasho iyo shaqo midna. Daryeel caafimaadna ha sheegin.

Jiilka maanta koraya  intooda ka badbaadda khataraha maxay ku korayaan maxayse berry dalka u qaban karaan?

Jiilka ka waaweyn ee xaaladdan abuuray, ama xallin la’, sow ma noqon doonaan ayax teg, eelna reeb?

Socdaal Gaaban

Nairobi

Inqaasta Yusuf-Garaad

Nairobi ayaan gaaray. Sidii wax igu cusub ayay noqotay in aan subixii bixi karo aniga oo aan cidna weydiin su'aalahan:

Xalay maxaa dhacay?

Saaka xaaladda ammaanku waa sidee? 

Meel hebel ma la aadi karaa?

Waxaa kale oo sidii wax igu cusub noqday Taksi xiimaya, oo qofka wada aanan aqoon, in aan habeen madow raaco oo uu meesha aan u sheegto i geeyo. 

Waan rumeysan la'ahay in xilligii aan doono aan tago makhaayaddii aan rabo oo ka cunteeyo ama ka qaxweeyo. 

Jugtii yeerta hadda uma qaato in ay qarax tahay. 

Waxaa iga yaraaday in aan ka cabsado qof aanan weligeey arag, waxna u dhimin.

Oo welibana, haddaan sidu sida ahayn, aan is shinsan lahayn oo wax is tari kari lahayn.

Horumar waxaa ka horreeya bedqab. 

Allow Soomaali dhiiggeeda kala badbaadi.

Allow cadowgeedana ka badbaadi.

Fursad Xalka Kismaayo

Wadahadal hor leh

Inqaasta Yusuf-Garaad

Magaalada Addis Ababa ayaa la filayaa in maalmaha soo socda ay ku kulmaan Madax matalaya dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya iyo Madax ka socda Maamulka Jubba ee dhowaan looga dhawaaqay Kismaayo.

Waxay labada dhinacba u tahay fursad ay uga gudbi karaan ismari waaga hadda taagan oo aan Soomaali dani ugu jirin.

Ma ogi in labada dhinac midkood ama labadaba ay wax iska beddeleen mowqifyadoodii hore oo ay hadda diyaar u yihiin tanaasul. Laakiin culeyksa labada dhinacba haysta marka la fiiriyo rajo ayaa iiga muuqata in ay gaari karaan heshiis.

Dowladda Federaalka waxaa cod gaaban iyo mid dheerba loogu sheegay in aan Dowlad kale iyo maamul goboleed midkoodna ku haysan dalkeeda. In diyaar loola yahay in Dekedda iyo Gegida dayaaradaha lagu wareejinayo. In iyada looga dambeynayo xal u helidda mushkiladda.

Laakiin xaaladda guduhu sidaa wey ka duwan tahay. Magaalada waa lagu dagaallamay, waxayna gacanta u gashay kooxdii ay dowladda kala ra’yiga duwaanaayeen.  Heshiis lagama gaarin dagaalkii. Markaa ma muuqato si ay dowladdu isaga soo magacaabi karto Maareeyayaal aan taageero ka haysan degaanka.

Markaa wixii ay dowladdu dalbatay oo ahaa in kaabadahaas dhaqaale lagu soo wareejiyo, isla markaana ay ku guuleysatay in laga oggolaado, ayaa hadda xujo ku noqonaya haddaysan heshiis la gaarin ciidanka magaalada fadhiya ee Soomaalida ah iyo Madaxdooda.

Dhinaca Kismaayo waxaa hor yaalla in Shirkii muddada dheer socday, ee ergooyinka boqollaalka ahi ay ka qeyb galeen natiijada keliya ee ilaa iyo hadda laga hayaa ay tahay in lagu dhawaaqay magaca Jubbaland iyo in Madaxweyne loo doortay.

Laakiin Madaxweynaha waxaa u suurta geli la’ in uu soo dhiso maamul buuxa. Xitaa isaga xaflad caleema saar ah looma dhigin. Waxaa uga darnaaday oo xujo ku noqday, dagaal, dacwadda iyo wadahadalka kala dhexeeya Dowladda Federeaalka ah.

Waxaa intaa dheer in labada dhinacba ay khibrad qiimo badan ku kacday ay ka heleen dadkii dagaalka Kismaayo ku dhintay oo labada dhinacba ay mas’uuliyad ka saaran tahay.

Markaa labada dhinacba waxaa cad in ay isu baahan yihiin in ay hore u tallaabsadaan, tallaabada koowaadna ay tahay in ay gaaraan is af garad.

Haddii wadahadalku qabsoomo, waxaan rajeynayaa in kulanka la filayo in uu ka dhaco Addis Ababa uu noqdo mid baajiya dhiig dambe oo ku daata Kismaayo. Mid maamul goboleedka Jubba u suurta geliya in uu dhammaystirmo noqdana mid bulshada degaanka Jubbooyinku ay raalli ka yihiin. Inteenna kale ee daneyneysana noo suurta geliya in aan u dalxiis tegi karno dhulka iyo xeebaha quruxda badan ee Waamo.

Mid dowaldda Federaalka u gacan banneeya in ay culeyska saarto ammaanka Muqdisho,  iska caabbinta Shabaab oo dhaallatus ka bixi la', dhammaystirka u diyaar garowga shirka Brussels iyo kan New York iyo in ay wada xaajood la furto Puntland, si looga gudbo khilaafka meeshii uu gaari karay gaaray ee kala dhexeeya Garowe, loona meel mariyo isku shaandheynta saacaddii kow iyo tobnaad lala noqday ee lagu sameyn lahaa Golaha Wasiirrada.

Farxadda Ciidda aan Wadaagno

Ciid Wanaagsan

Inqaasta Yusuf-Garaad

Soomaaliyeey ciid wanaagsan. Waa maalin farxadeed. Waxay maalin farxadeed u tahay carruurta iyo qof kasta oo soomay. Waa maalin cibaado. Waana maalin saddaqo.

Farxaddaas si ay u muujiyaan, dadka awoodaa waxay isku marti qaadaan qado, casho ama qaxwo. Qaarkood waxay isku casuumaan qaad. Qaarkoodna miyuusik ama cayaaro dhaqan ayay tuntaan. Qaarkood waxay u baxaan dalxiis.

Carruurta waalidkood awoodo waxay ku labbistaan dharka ciidda. Waa dhar cusub oo loo soo iibiyay si ay ugu ciidaan maalintaan farxadda leh. Waxaa kale oo loo iibiyaa haddiyad sida mobile cusub, cayaar ama filim video ah, buufin, firimbi, kubbad iyo waxyaabo kale. Ehelka soo booqda iyo deriska ayaa laga yaabaa in ay ugu daraan lacag caddaan ah oo haddiyad ah. Waxaa loo kaxeeyaa qaraabo salaam, makhaayad, xeebta, filim dibadda lagu soo daawado ama wareeg.

Marka laga reebo farxadda ciidda looma sinna damaashaadka kale.  Waxaan ummadda inteeda kale la wadaagin dadka saboolka ah iyo carruurtooda.

Waxaa laga yaabaa carruurta kuwooda aad u sii da’ yar ineysanba garan karin sababta uu waalidkood sideedaba dhar ugu iibin waayay ama mid cusub hadda ugu soo iibin waayay. Sidoo kale ma fahmi karaan sababta uu waalidkood ugu keeni waayay haddiyadaha carruuraha kale loo keenay kuwo la mid ah.

Dadka saboolka ahi waxay joogaan xaafadaha magaalo kasta oo geeska Afrika ah. Haddaad geeska Afrika joogto, uma baahnid in aad meel dheer ka raadiso qof sabool ah. Bal daqiiqado yar jooji akhriska qormadaan ee hareeraha fiiri bal in ishaadu qaban karto qof sabool ah.

Waan gartay. Haddii ay ishaadu qabatay qof sabool ah, is weydii – ma ka farxin kartaa qofkaas?

Hadday ishaadu qaban weyday, mar kale akhriska jooji oo ka feker deriskaaga. Ma ku jiraa qoys sabool ah?

Ma xasuusatay? Is weydii – maxaad qoyskaas u qaban kartaa ciiddan? Maxaad uga farxin kartaa?

Dadka saboolka ah ee gargaarka u baahan waxaa ka mid ah kuwa ku jira xeryaha Barakacayaasha iyo kuwa Qaxootiga.

Waxaan iyaguna farxadda si buuxda bulshada ula wadaagin dadka yaalla Isbitaallada iyo kuwa kale ee iyaguna xanuunsan laakiin aan isbitaal gaarin ama aan awoodin.

Dadkaasi waxay u baahan yihiin daawo, qaarkood waxaa kale oo ay u baahan yihiin raashin, gogol iyo hu’.

Dadka xabsiyada ku jira, haddayba magaaladaadu ay xabsi leedahay, iyagana farxaddoodu ma buuxdo. Baahi aanay iyagu dabooli karin ayaa u dheer tahay.

Waxaa jira iyaguna dadka waayeelka ah ee ku nool qurbaha oo ay cidladu haysato, lagana yaabo in ay keligood nool yihiin.

Dadkaas oo dhan waa dad u baahan in la xasuusto, la booqdo, loo gargaaro, lagana farxiyo  ugu yaraan maalinta ciidda.  Maalmaha kale qofkii ku daraana waa rag-ka-rooni.