Wednesday, October 22, 2014

Ebola Allow naga ilaali


Dhinac walba waxaa farriimo iiga soo diraya Soomaali dadkooda u damqanaya. Waxay i leeyihiin Ebola ha la iska ilaaliyo.

Dowladdu ma dhega la'a. Waxaan u maleynayaa in Ebola uu noqon karo khatartii ugu darneyd ee na soo marta haddii uu dalka soo galo, Allah naguma keenee.

Waxaan ogahay soohdinta dhulka iyo xeebaha aan magaalooyinka ahayn in aan cidina ka warheyn dadka dhinaca ay doonaan uga tallaabaya, marka laga reebo kuwa argaggixisada ah ee uu reer galbeedku daba joogo.

Dhanka gegooyinka dayaaradaha inta badan maamul beeleedyo ayaa gacanta ku haya qaar tiro yarna ajnebi ayaa maamula magaciisa AMISOM la dhaho sida Muqdisho oo AMISOM ay hayso.

Kan Muqdisho laftiisa, dadka ka shaqeeya xeyndaabka aan dalka aad uga tirsaneyn ee Xalane, ka warqabka Dowladdu kuma badna.

Marka aan soo koobo khatarta Ebola haddaan dadaal weyn oo deg deg laga sameyn, oo sidan aan wax laga beddelin, khatartu wey jirtaa. Allow naga nabad geli.

Isbeddel adigu inta aadan isbeddel rajeyn


Haddaadan adigu isbeddelin dalka isbeddel ha ka sugin. Maxaan ula jeedaa? Waayo sida hadda lagu socdaa waa midda halkan na dhigtay.

Haddii Dowladda Soomaaliya, Dowlad Goboleedyada, Ganacsatada, Wadaaddada, Madax Dhaqameedka iyo dhammaan bulshaweynta Soomaaliyeed uu mid waliba sida uu hadda ku socdo ku sii socdo, hore uma tallaabsan doonno.

Taa macnaheedu ma ahan oo keliya in aan horumar la gaareyn ee hoos ayaan uga sii dhici doonnaa meesha aan caalamka ka joogno, waayo caalamka ayaan isagu joogi doonin meesha uu hadda joogo oo hore ayuu u tallaabsanayaa.

Haddii aad dooneyso in dalku xaaladdan iska beddelo oo muwaaddin kastaa ammaan iyo garsoor helo, dalkuna xasillooni iyo horumar ku tallaabsado, marka hore adigu wax ka beddel sida aad ku socoto.

Soohdimaha Federaalka - Hakad mise Joogsi?


Ethiopia waa deris aan wax kala barannay. Marka laga soo tago erayo afkeenna ku milmay sida dooro iyo wanjal iyo qaar kale, waxyaabaha aan ka barannay waxaa ka mid ah nidaamka Federalka ee ku saleysan haybta. Oo aad mooddo in sidiisii loo soo min guuriyay marka laga tago in meeshii qowmiyad ahayd loo qaato qabiil.

Keenna Soomaaliya waxaan qabaa in haddi qabiil lagu saleeyo uu ka liidan doono kan Ethiopia. Waayo?

Dalka Ethiopia wuxuu ka kooban yahay in ka badan 80 qowmiyadood. Tirada guud ee dadka Ethiopia marka 4 loo qeybiyo, saddex qeybood waxaa ah afarta qowmiyadood ee dalkaas ugu waaweyn oo kala ah Oromo iyo Soomaali oo Kushutic isku ah iyo Amhara iyo Tigray oo Semetic ah.

Qowmiyad kasta oo iyadu af gooniya leh waxaa loo qoondeeyay in uu degaankeedu noqdo qeyb Federal ah oo dalka ka tirsan.

Tusaale Soomaalida oo ah qowmiyadda saddexaad ee ugu tiro badan Ethiopia, waxaa laga soo qaaday hal qowmiyad oo waxaa la siiyay hal Dowlad Goboleed oo  xarunteedu ay JigJiga tahay. Ogowna shanta beelood ee Soomaaliya ay siyaasadda qaar ku qeybsatay, shantuba Ethiopia wey deggen yihiin.

U fiirso Soomaalida Ethiopia waa qowmiyad Soomaali ahaan Dowlad Goboleed u wadaagtay.

Dooddeeydu ma aha Federaal ma noo fiican yahay mise maya? Mana aha ha la is hor taago. Su’aalahaas waxaa laga doodi doonaa maalinta la gaaro in cod loo qaado, Insha Allah.

Hadda dooddeydu waxay ku saleysan tahay in aan la isku khadlin qowmiyad iyo beel. Yaan Federaalkeenna hayb lagu saleyn ee degaan ha lagu saleeyo. Laba ama ka badan beelood ee degaan wadaaga, wey jiraane ha barteen in ay Dowlad Goboleed wadaagaan. Taas oo sahli doonta isdhexgalkooda iyo is fahamkooda mustaqbalka. Taas oo iyaduna mustaqbalka dhimi doonta coolaadaha.

Haa, waad u qaadan kartaa in aan ka hadlayo Mudug, weyna dhici kartaa in uu isagu i soo xasuusiyay. Ka muwaaddin ahaan xaq waan u leeyahay in aan ka dhiibto aragtideyda.

Laakiin Soomaaliyadaada ha ka dhigin Mudug uun. Marka la fiiriyo tirada guud ee qabaa’ilka isla deggan hal Gobol, waxaa Mudug ka qabiillo badan Galguduud iyo Hiiraan. Iyagana waxaa siyaasiyiintooda ka mid ah qaar u durbaan tumaya in soohdimaha hadda lagu saleeyo qabiil.

Waxyaabaha iga yaabiyay ee aan Xamar ku maqlay waxaa ka mid ah Matabaan ha laga gooyo Hiiraan oo ha lagu daro Galguduud? Waxaa kale oo aan maqlay Ceel-Dheer ha laga gooyo Galguduud oo ha lagu daro Shabeellada Dhexe. Maxaa dhacay? 

Waxaan qabaa Gobollada Soomaaliya in loo daayo sida ay ahaayeen maalintii Dowladda Dhexe ay burburtay 1991. Kolley shacabku wa dulmane oo waxba lama weydiiyee, Gobolladii ay Madaxdoodu oggoshahay markaas Dowladda Federaalku ha aqbasho in ay is raacaan.

Miyaan la baran karin in qabiilku hakad mooyee aanuu joogsi aqoon? Haddii  Gobollada loo kala jarjaro beelaha dega, maanta halkaas wuu ku hakanayaa laakiin ma ku joogsan doonaa? Nidaamka Federaalka yaan laga dhigin, sida qabyaaladda, mid aan Joogsi lahayn.

Waad ku mahadsan tahay in aad akhrisay. Fadlan argtidaada isla boggaan qeynta hoose ku reeb si ay u waarto.

Tuesday, October 21, 2014

Madaxweyne ma isaga guurnaa?

Gobolka Uttar Pradesh ee India ugu dadka badan waxaa ku nool 204 milyan oo ruux.  Nigeria oo Afrika ugu dad badan, Gobolka Kano oo ah kan ugu sii dadka badan 36-da Gobol ee Nigeria, waxaa ku nool in ka badan 9 milyan.  Labada mas’uul ee fadhiya labada caasimadood ee Gobolladaas waa Allahabad, UP, iyo Kano, midkoodna ma aha Madaxweyne.


Madaxweyne aan u talin Dowlad madax bannaan ee maamula Gobol ama Gobollo, isla markaana Madaxweyne kale hoos taga waxaan ka barannay Ethiopia. Ha la iska daayana lagu deyn maayo.

Markii horeba ereyga Madaxweyne ma ahayn eray qurxoon oo Madax weyn  xikmaddu ma aha. Ee waa u sarreyn. Haddana waa la sii macna dilay oo waxaa jira dhowr Madaxweyne oo isku dhererinaya xilka Madaxweynaha Qaranka.

Marka maaddaama Dastuurka hadda dib loo eegayo, maxay kula tahay in Dowlad Goboleedyada loo daayo derejadaan ay janteen ee Madaxweyne, isla markaana Madaxa Qaranka loo raadiyo magac kale. Madaxweynaha Qaranka ma ula bixi karnaa kelmadda carabiga ah ee sawaxiliguna uu adeegsado ee Ra’iis? Ahna ereyga aan isleeyahay markii horeba waa meesha laga soo tarjumay ereyga Madaxweyne.

Hadday taasi dhacdo, marka la maqlo Ra'iiska ayaa yiri ama yimid, waa la kala garan lahaa ma'suulka laga hadlayo, qof kale oo ku jago ahina dalka ma jireyo.

Arrintani kuma wajahna Gobol gooni ah ee waa Dowlad Gobleedyada oo dhan, kuma wajahna qabiil gooni ah ee xilalku waa meerto. Midda saddexaadna kuma saabsana xilliga maanta aan joogno oo keliya ee waa mustaqbalka Dowladnimadeenna.

Waad ku mahadsan tahay in aad akhrisay. Fadlan aragtidaada ku reeb qeybta hoose ee isla boggan.

Monday, September 1, 2014

Kala Dooro Xafladda iyo Xabaasha


Xafladda iyo Xabaasha
Yusuf-Garaad

Waan soo dhoweynayaa heshiiska Kismaayo. Waan soo dhoweynayaa in is dilkii la joojinayo. Waana sida ugu foolxumo yar ee dagaal ku dhammaado.

Laakiin lama aammusi karo waxa aan gocanayo. Is weydii maxaa la isugu dilayaa wiilasha Soomaaliyeed haddii ay xaflad, is-gacan-qaad iyo qosol ku dambeyneyso?

Qiyaas inta wiil ee ay hooyo dhashay ee xabbad beerka loo geliyay, dhulka ku dhacay ee keligii dhiigbax u dhintay?

Hooyooyinka wiilashoodii uu labadan mas'uul midkood u diray dagaalka, ee kan kale ciidankiisu dilay, iyaga heshiiskan ma laga qeyb geliyay?

Bal qiyaas haddii wiilashii ku dhintay dagaalka ay nimankani u direen la soo tusi lahaa sawirkan maanta. Ma ka tarjumayaa wixii la yiri aan u dhimanno?

Madoobe iyo Hiraale waa ku hal qabsanayaa laakiin waxay ku socotaa iyaga laga billaabo iyo cid kasta oo wiilal Soomaaliyeed soo hubeysa iyada oo dhacdiid u jiifta meel xabbadda ka fog, og inaysan u badnayn in ay ayagu xabbaddaas ku dhintaan, ogna in aan xabbaddaasi lagama maarmaan ahayn isla markaana keeni doonin waxa wiilashaas loo sheegay in loo dagaallamayo.

Tan ugu muhiimsanina ee uu Hoggaamiye kasta ka faa'iisaneyo waa in uu og yahay  in aan loo raacan doonin dhiigga wiilasha uu dagaalka u diray iyo dhiigga kuwa ay soo dili doonaan. 

Wiilasha waxaan dhihi lahaa inta qaddiyad been ah aad u dhiman lahaydeen waxaa la idiin qaatay adinka oo xafladda ka qeyb gala.