Total Pageviews

Monday, 24 June 2013

Xawaaladaha


Sidu Sidii Ma Aha
Inqaasta Yusuf-Garaad

Adeegga xawaaladaha Soomaalidu wuxuu dalka Soomaaliya suurta gal ka dhigay, iyada oo aan baanan iyo hey’ado kale oo maaliyadeed jirin, in ganacsigu socdo lacagna la isu gudbiyo oo aan si weyn loo tebin Banki.

Shaki la’aan xawaaladuhu waxay ka mid yihiin addimmada uu ku taagan yahay dhaqaalaha Soomaaliya. Hadda waxaa soo wajahday khatar iyagana dhaawac u keeni karta, mid ka weyna u keeni karta dhaqaalaha dalka.

Iyaga oo hore dhib ugu qabay Bankiyada Mareykanka ayaa hadda waxaa ugu biiray Barclays Bank oo la sheegay in uu xawaaladaha UK u sheegay in bisha July gudaheeda la joojin doono macaammilka ay Bankigaas la leeyihiin.

Dowladda Soomaaliya waajib ayaa ka saaran in ay u gurmato oo garab iyo gaashaan ay u noqoto xawaaladaha, iyada oo ugu daneyneysa shacabka Soomaaliyeed oo ay ka mid yihiin milkiilayaasha Xawaaladuhu, dhaqaalaha dalka iyo xasilloonida Geeska Afrika.

Madaxweyne Xasan Shiikh intii uu xilka hayay waxa ugu weyn ee uu si dhab ah uu culeyska u saaray waa siyaasadda dibadda, gaar ahaan xiriirka reer Galbeedka. Waa in uu na tusaa waxa ay noo dhashay oo aan ka ahayn in madax waaweyn oo caalamka ahi ay Madaxweynaheenna qaabbishay oo la casheysay.

Madaxweynuhu waa in uu aqoonsiga Mareykanka iyo siyaasadda caabboon ee David Cameron ee ku wajahan Soomaaliya uu uga faa’iideeya sharikadaha dalka iyo weliba shacbka baahida u qaba adeegga xawaaladaha oo wax u beddela ilaa iyo hadda aan haysan.

Shaki haddii ku jiro sharikadaha, Dowladdeennu waa in ay damaanad qaaddo in aan lacagaha xawaaladda loo isticmaali karin si silloon.

Xawaaladaha oo aan ka warqabno in ay faa’iido aad u fara badan ay ka sameeyeen adeeggooda aan maalgelinta culusi iyaga uga bixin, dhankooda waa in ay ka koraan sidii ay ku billowdeen. Waa in ay u xuub siibtaan hey’ado maaliyadeed oo qaan gaar ah. Taa waxaan ula jeedaa in ay noqdaan Bankiyo u hoggaansan shuruucda iyo shuruudaha maaliyadeed ee dalalka ay ka hawlgalaan oo USA iyo UK ay ka mid yihiin.

Waa in ay ogaadaan in uu dhammaaday xilligii Soomaaliya ay go’doonka ahayd. Baankiyada waaweyn ee Geeska Afrika iyo kuwa Caalamka ayaa mar dhow ka hawlgeli doona Soomaaliya.

Waxaan xawaaladaha Soomaaliyeed ee naga shaqeystay noona shaqeeyay, ka fileynaa in aanay suuqa ka bixin oo sidii baraf dhalaalin marka sharikado waaweyni ay dalka yimaadaan.  Waa in ay ka sii tabaabusheystaan oo ay noqdaan kuwo hantidooda ku shirkooba kuna shaqeeya nidaamka sharikadaha caalamka.

Haddaysan iyagu is oggoleyn, ugu yaraan waa in ay wakiillo u noqdaan oo la shirkoobaan Bankiyada iyo sharikadaha kale ee u hanqal taagaya suuqa Soomaaliya oo ay u arkaan in uu yahay mid dihan.

Xawaaladaha Soomaaliyeed ha xusuusteen mukulaal minankeeda joogtaa in ay miciyo libaax leedahay. Sharikad ama Banki kasta oo doonaya in uu Soomaaliy ka hawlgalo kama maarmo macaamiisha, xogta, khibradda iyo galaangalka siyaasadeed ee ay xawaaladuhu ku aflexeen.

Sharikaddii isbeddel diidda, ee isku dayda in ay sideeda ku socoto, waxay halis ugu jirtaa, in iyada oo aan hoos u dhicin, ay haddana ay gaari kari weydo kuwa iyagu la qabsada xaaladda cusub ee saxansaxadeedii durba la dareemi karo.